آیا آمریکا دیگر وجود ندارد؟!

 مارکس در یکی از این نامه‌ها در سال ۱۸۵۷ میلادی، در کمال اعتماد به نفس، سقوط کامل بازار مالی آمریکا – وال استریت – را پیش بینی کرد و خطاب به انگلس نوشت:« بحران و سقوط مالی در آمریکا، مایه بسی مسرت است. این بحران به این زودی‌ها به پایان نخواهد رسید.»

با تصویب نشدن طرح 700 ملیارد دلاری نجات مالی در کنگره آمریکا جهان در شوک عمیقی فرو رفت در بلژیک ,لوکزامبورگ ,هلند و بریتانیا چند بانک بزرگ ملی شد!آیا باید گفت که رویای لیبرالیسم به کابوسی تلخ بدل شده است .شاید لیبرالیسم که زمانی توسط فوکویاما به عنوان آخرین مدل حکومت داری معرفی شده بود هیچ گاه اینچنین تنها و سرگردان نبوده است دیرزمانی در اتحاد جماهیر شوروی زمانی که جهان در فضای دوقطبی آنروزها دسته و پا می زد وکمونیست بعنوان دایه دار عدالت, بخشی از جوامع فقیر را که رویای دگر بودن را می طلبدن گرد خود آورده بود تا  به جای تضاد های سرمایه داری به حقیقتی پناه ببرند که همگان در آن یکسان بودند و پرولتاریا غایت آن!اما با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سرمایه داری بیش از هرزمانی احساس کرد که آنچه دررویای آمریکایی جستجو می کرد باطل نیست و عدالت هم اگر قرار بر اجرایش است با پول شدنی است نه با میتینگ وسخنرانی وهیاهو پس باید در نهایت خودشیفتگی خود را نمایش می داد و به آنچه قرنی برای آن جنگیده بود مباهات می کرد پس پر بی راه نبود که از آستین فوکویامایی را بیرون بیاورد که با اطمینان بگوید این آخرین مدل رهایی است که بشر تجربه می کند. چه غروری فراتر از این وقتی که سرمایه داری با خود تصور می کرد که مارکس آن پیامبر آلمانی با هر آنچه داشت ونداشت سپر انداخت پس دیگر از انیشتن و نظریه نسبیت اش چه باک؟! پس هر آنچه ما می گوییم حقیقت است و این حقیقت مطلق است!آن زمان شاید فوکویاما فکر نمی کرد که به جایی بلشویسم طالبانیسم در راه است و اگر بلشویسم ها پشت میز مزاکره خط و نشان می کشیدند و با تعداد بمب های اتمی شان آمریکا را به وحشت می انداختند, طالبانیسم ها بی بمب اتم وزرادخانه هسته ای هواپیمایی را می ربایند و آنچه تنها در حرف بود را چنان ساده به عمل تبدیل می کنند که جهان انگشت به دهان می ماند که بقول معروف چگونه این مورچه را یارای نبرد با آن فیل است که کمونیست را با همه بزرگی به زمین زد و حال از مهار دو هواپیما به بزرگترین برج های اقتصادی جهان عاجز است!! .البته باید متذکر شویم چندی پیش مقاله ای خواندم از فوکویاما که براعت طلبیده بود از آنچه به زبان آورده بود و در آن مقاله گفته بود که براستی ندیدیم آنچه در زیر پای ما می گذشت و مدام در قد و قامت خود به دنبال حریف می گشتیم!

چه کابوسی بزرگ تر از این براستی که بانکهای بزرگ دنیا به سرعت در حال دولتی شدن هستند آن غرور کجا و این حقارت کجا ؟اساس نظریه لیبرالیسم رها کردن همه چیز و سپردن هر آنچه هست به مردم بوده زیرا آنها معتقد بودند با پا پس کشیدن دولت از اقتصاد قدرت در جامعه توزیع می شود و بازار به عنوان رکن اساسی لیبرالیسم خود به تعدیل خود می پردازد و اساسا دو شق تاریخی عرضه و تقاضا شکل حقیقی خود را طی می کند و نقش دولت جز برهم زدن این مبادله هیچ ثمری ندارد و آنچه از این طریق شکل بگیرد بازار نیست وقسی هذا علیها اما حال بانکها و موسسات بزرگ مالی به سرعت توسط دولتها دولتی می شوند و چیزی نمانده بود کنگره آمریکا بزرگترین مداخله دولتی خود را در طول تاریخ آمریکا با تصویب این طرح به سرانجام برساند و همین دولتی که می خواست در زندگی خصوصی مردم هیچ ورودی نداشته باشد حال بدهی تک تک شان را به عهده بگیرد و دقیقا پشت کند به 150 سال دستاورد عملی لیبرالیسم درآمریکا که نمایندگان به داد رسیدند و به بوش نادان متذکر شدند نجات اقتصاد آمریکا به بهای پس زدن رویای آمریکایی؟اما آمریکا باید بین این دو راهی یکی را برگزیند یا نجات اقتصاد  ویرانش را یا رویای آمریکایی و آنچه قرنی  بر آن پافشاری کرد و به خود بالید به جهان خندید!حال باید یا این آخری را برگزیند و چون آخرین سالهای دوام اتحاد جماهیر شوری خوش باشد به آنچه دارد یا به نجات اقتصادش بیندیشد یعنی خوردن خود از درون و نابود کردن  قصر رویاهایی که بعد فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی گویی انتهایی بر آن نبود چه انتخاب تلخی برای این پدر سالار که یا باید زیر دیوار کج بخوابد و مقتدر باشد یا دیوار بریزد و اقتدار را هم!

حال که لنینگراد در کنار دریای بالتیک به آرمی خفته است وخوروشچفی نیست که در سازمان ملل کفشش را درآورد و رئیس جمهور آمریکا را به آن شکل مزحک تهدید کند وبا آن منش کارگری اش آمریکا را به سخره بگیرد حال این خود آمریکاست که به مزحکه خود می پردازد و با همان لیبرالیسم تافته جدابافته اش به جان خودش می افتد شاید اگر این طرح قرار بود 50 سال پیش به تصویب برسد دنیا اینقدر آرام و درسکوت نمی نشست و اخبار را مرور نمی کرد و آمریکا بجای نگرانی از سخنرانی احمدی نژاد در مقر سازمان ملل باید با تحقیر پای سخنرانی آتشین خوروشچف یا لنین یا استالین می نشست تا با جملات تند لیبرالیسم را به باد حمله می گرفتند و در چانه زنی های دیپلماتیک این روس ها بودند که شاد و سر دماغ به کشورشان باز می گشتند اما حال جهان تغییر معنا داری کرده است کسی را یارای شنیدن سخنرانی های آتشین نیست کسی هم نیست که آن را ایراد کند دیگر کسی را گوش شنیدن موعظه های اخلاقی نیست حال دیگر همه حتی در خود آمریکا به این نتیجه رسیدند که نادیده گرفتن آنچه در حاشیه ها می گذرد و برتری دادن متن به حاشیه چه عواقب وحشتناکی بدنبال دارد وپدیده طالبان از دل تضادهای سرمایه داری بیرون آمد جایی که آمریکایی بودن یک برتری بود.اما خودشیفتگی آمریکایی چیزی جز در محاق گذاشتن خود برجای نگذاشت و آخرین موج آن نیز با بحران مالی به وجود آمده به زیر آب رفت شاید باید با ژان فرانسوا لیوتار هم صدا شد که عصر فراروایت ها به پایان رسیده و جهان آینده جهانی مطعلق به خورده فرهنگ هاست که نادیده گرفتنشان فاجعه بار خواهد بود!
 

نکاتی در باب  هرمنوتیک

توضیح :با توجه به برگزاری کارگاه مبانی نقد ادبی در زمستان سال گذشته عدهای از دوستان از من خواستند فیلم جلسه هرمنوتیک را در اختیارشان بگذارم اما تلاش های من برای گرفتن فیلم ضبط شده آن کلاس از حوزه هنری شاهرود بی نتیجه ماند وآنها متسفانه تاکنون در این زمینه همکاری با من نکرده اند با توجه به اهمیت بحث  آن جلسه مجبور شدم چکیده ای از سرفصل های هرمنوتیک را بر روی صفحه بیاورم هرچند که نوشته کنونی بیشتر شکل تالیفی دارد وهرگز از جامع بودن بحث های آن جلسه بر خوردار نیست اما به هر رو مطلبی است که نمی تواند خالی از توجه باشد

دربحث هرمنوتيك بايد كمي محتاتانه سخن گفت زيرا بعلت گستره بحث وآراي متفاوتي كه در بين متكلمان اين نحله وجود دارد ممكن است منجر به زائل شدن اين پژوهش گردد. در پارادايمي ترين شكل  مبحث هرمنوتيك بايد ابتدا به ريشه شناسي اين واژه بپردازيم هرمنوتيك از واژه يوناني هرمينا به معناي گشودن رمز از خداي هرمس ريشه گرفته است .كه در  اساطير يوناني هرمس خداي نويد دهنده وپيام آور بود

ارسطو هرمينا را صرفا گشودن رمز تمثيل نمي دانست بل تمامي سخن و دلالت ومعنا را در اين عنوان جاي مي داد با نوشته هاي آگوستين قديس ؛ هرمنوتيك همچون علم تاويل مطرح شد.

واژه تاويل در ميان اديان الهي از ريشه كهني نشات مي گيرد در كابالا و عرفان يهودي از كتاب آفرينش ياد شده است كه رسيدن به تاويل نهايي اش در حكم پايان هستي است ميان مسلمانان اخوان الصفا، حروفيان ، اسماعيليان ، باطني ها واهل تصوف تاويل رمزي كلام خداوند را يكتا راه سعادت مي شناختند.

در تاويل كلاسيك متني كه از سوي خداوند نوشته شده است داراي معنايي باطني است كه كشف آن براي انسان غير ممكن است وتنها ميتواند به معناي ظاهري متن رجوع كند

اما خود واژه تاويل در زبانهاي فارسي وعربي به معناي بازگرداندن چيزي به اول و اصل آغازينش است .تاويل در هرمنوتيك كهن بدين معناست كه متن به هر رو معنايي دارد .كه در اين مورد  مخالفان وموافقاني وجود دارد اما شاخه اي ديگر در هرمنوتيك وجود دارد كه معناي اصيل را مي پذيرد ولي آن را به نيت مولف مرتبط مي داند

در ميان طرفداران كلاسيك هرمنوتيك آگوستين قديس ،از تمايز معناي نخستين يا گوهر هر واژه ،با معناي نخستين آن آغاز مي شود آگوستين هرگونه بيان مجازي را قابل تاويل مي دانست به گمان وي نامهاي خاصي كه در كتاب مقدس آمده است معنا هاي رمزي نهفته دارد و مي پرسد آيا عيسي مسيح با نامگذاري شمعون به پطروس ثابت نكرده است كه نامهاي قديسان دلخواه ومتكي به گزينش فردي نيست .

آيين مسيحيت استوار به هرمنوتيك زبان است نقطه عطف تاريخ تاويل هاي مسيحي پيدايش مذهب پروتستان است متالهين پروتستان از جمله مباحث سوئدنبرگ در انديشه هرمنوتيك اهميت زيادي دارد او معتقد بود كه همچون سه آسمان اعلي،مياني، سفلي سه تاويل قدسي،معنوي وطبيعي داريم معناي طبيعي همان معناي ظاهري است  كه به آن معناي ادبي مي گوييم .معناي معنوي مفهوم ومعناي باطن متن است كه درك آن كاري لست دشوار اما ممكن ،معناي قدسي فهم باطن باطن متن است كه درك آن براي ما آدميان  فاني ناممك ن است .

تكرار حوادث اعلي در دنياي خاكي ، در عرفانم اسلامي بحثي يكسر آشناست هر حكايت بيان يا تقليد رخدادي بيرون زمان ومكان است هانري كربن معتقد بود كه واژه عربي حكايت به دو معناي داستان وتكرار است تمامي حكايت هايي كه در اين جهان مي گذرد ، تقليد حوادثي هستند كه در جان يعني در سماوات رخ مي دهند به همين دليل معناي آنها نيز در جهان ديگر يعني در عالم قدس دانسته است حكايت هايي كه در قرآن مجيد آمده اند داراي معنا هاي قدسي ، باطني و مرموزي هستند كه رخدادهايي در جهان معنا را تكرا ر مي كنند .

اخوان الصفا از جمله نخستين گروه انديشگران مسلمان بودند كه نتنها ميان ظاهر و باطن قرآن مجيد ، بل ميان ظاهر وباطن علم دين وشريعت نيز تمايز قائل شدند آنان به سه گونه متمايز از علم باور داشتند علم ظاهر، چون شناخت احكام وآگاهب به علم اخبار و روايت ها وحكايت ها ،علمي ميان ظاهر و باطن ، كه انديشه در احكام و دقت در معاني ،تفسير تاويل و تنزيل در آن جاي دارد .

وسرانجام علم باطن كه شايسته مومنان راستين و جويندگان علم وحكمت است

از تمايز ظاهر وباطن به تمايز ظاهر وباطن مي رسيم تفسير ، بيان معنا هاي ظاهر قرآن مجيد است .تفسير ،بدين بيان شناخت واژگان ، قاعده هاي دستوري ، قاعده هاي ادبي وزبانشناسيك ،اشارات تاريخي ،حقوقي وغيره است .

هدف تفسير درك دقيتر خوانند از متن است تفسير اهميت زيادي در ادراك معناهاي متن دارد .

تاويل اما به معناي بازگرداندن چيزي به اول يا اصل ،يا سرچشمه هر چيز است .

گاه تفسير معنايي چندان گسترده مي يابد كه شامل تاويل هم مي شود همچون مثال تفسير ملاصدرا كه در واقع تاويل كتاب است

در اين مورد ملا صدرا ،حتي اتفهيم باطني ياد كرده است كه شناخت رازهاي درون متن است

اما با اينهمه ومقدمه اي كه در بالا آمد آنچه كه بعدها مارتين هايدگر تحت عنوان پديدارشناسي هرمنوتيك ناميد بحث متفاوت با انچه بود كه در هرمنوتيك كلاسيك از آن مراد مي شد هرچن در كليت وامدار همان ريشه ها بود.

در مباحث هرمنوتيك مدرن هرگز وجود معناي باطني در متن محلي از اعراب ندارد واگر معنايي هم وجود داشته باشد هرگز در اختيار شخص خاصي نيست و خوانش هر فرد از متن با افراد ديگر متفاوت است و هيچ خوانشي بر خوانش ديگر برتري ندارد از اين روست كه رولان بارت مي گويد ديگر منتقد قول بي شاخ و دمي نيست كه از معناي نهايي متن آگاهي داشته باشد و ديگر اصلا وظيفه او نيست كه متن را براي خواننده معنا كند .معنا در جايي نهفته نيست ومنتقد هم كاشف آن نيست او هم تنها به اندازه همگان از متن سهم دارد .

براي رسيدن به نظريات رولان بارت علم هرمنوتيك كه اينك برچسب علم را نيز به سختي حمل مي كند را پر فراز ونشيبي را پشت سرگذاشت بحث هاي شلايرماخر ،گادامر ،ريكور،هابرمارس و ياس ازجمله جدل انگيز ترين ودر عين حال راهگشا ترين مباحثي بود كه در خدمت هرمنوتيك وتفسير متن قرار گرفت.

شلاير ماخر هرگونه تلاش براي شناختن متون از راه زندگي مولف آنها را محكوم به شكست مي دانست و مي پرسيد آيا ما چيزي از زندگي افلاطون وارسطو مي دانيم . شلاير ماخر اساسا به نيت مولف باور نداشت و مي گت مولف از آنچه آفريده بي خبر است و همواره سويه هايي از اثر خود را نمي بيند

تاثير هرمنوتيك شلايرماخر بر هايدگر و شاگردش بولتمان بر كسي پوشيده نيست

بولتمان در مقاله مساله هرمنوتيك (1950)تاكيد كرد كه در هر تاويل نكته مهم و آغازين مناسبت هستي شناسانه اي است كه مولف و تاويل كننده با موضوع تاويل ،يا نكته هاي اصلي مورود تاويل   درمتن برقرار كنند .

درمورد ديلتاي نيز بايد افزود فهم نظريه وي در مورد تاويل بايد تمايزي كه او ميان دو گونه عملي شناخت علمي گذاشت اهمييت اساسي دارد  به نظر او شناخت در علوم فيزيكي ،از شناخت در علوم انساني يا تاريخي جداست .

روش علوم فيزيكي ابژه اي است كه ساخته انسان نيست به خلاف،روش علوم انساني گامي است به سوي شناخت و ادراك معناي پديدارهاي تاريخي مورد شناخت و موضوع اين علوم خود سوبژه يا شناسنده را نيز در بر مي گيرد روش علوم فيزيكي يا طبيعي روش استقرا علمي است .وروش علوم انساني تاويل است.

با اينهمه تاريخ پر فراز ونشيبي كه علم هرمنوتيك دارد و توضيح آن در اين مجال نمي گنچجد اما يك نكته اساسي را بايد در هرمنوتيك در نظر داشت كه آغاز پژوهش حاضر نيز است و آن اينست  هزمنوتيك درست آنجا به معناي كامل واژه آغاز مي شود كه معناشناسي كار خود را به پايان رسانده و قادر به پيشرفت نباشد .

             چت نظامی به قامت کارناوال

روزگاري اگر كشوري به سه ابزار توان ديپلماتيك، قدرت نظامي و امكانات و توانايي‌هاي اقتصادي مجهز بود، بي‌ترديد كشوري قدرتمند و داراي اعتباري بين‌المللي مي گشت. اما بعد نيمه دوم قرن بيستم گزينه‌ي ديگري به آرامي مطرح شد كه چندي بعد به مهمترين و اساسي‌ترين عامل موفقيت هر كشوري تبديل شد كه بيشتر از بقيه در آن سهيم مي شد و به مرور، آن سه عامل ديگر را به حاشيه سوق مي داد. اين عامل چيزي نبود غير از رسانه.

اگر زماني نه چندان دور راديوهاي ترانزيستوري جالب‌ترين و عجيب‌ترين اخبار را به دورافتاده‌ترين نقاط دنيا مي‌برد با آمدن تلويزيون تكثير و جهش علم توسط جعبه‌ي جادو خيلي سريع‌تر از آن چيزي كه فكر مي شد مرزها را درنورديد و به واسطه‌ي تلفيق صدا و تصوير حقايق جامه‌ي آراسته‌تري براي عوام پيدا كرد. اما اين پايان ماجرا نبود. كامپيوتر، ماهواره و اينترنت اين جهش را به حداقل خود رساند.

ديگر اطلاق دهكده‌ي جهاني حرفي نو بر سر آرمانگرايي نبودكه عين واقعيت و شكل ملموس هرروزه‌ي مردم جهان شد. حتي كم كم آنقدر ارتفاع ديوارهاي شخصي افراد بالا رفت تا آنها داخل اتاق‌هاي كوچكشان به كامپيوترهاي شخصي‌شان پناه ببرند و حتي ارتباطي كه مي توانست بين دو انسان در فاصله‌هاي عميق مرزي ايجاد شود بيشتر از رابطه‌ي افراد با نزديكان خود شد. پديده‌ي جانبي ديگري كه همراه اينترنت وارد زندگي مردم شد پديده‌ي چت بود و از آن رو پديده نام گرفت كه به راحتي ديوارهاي ضخيم فردگرايي و زندگي خصوصي افراد را كه با مدرنيته آمده بود در هم ريخت و به خصوصي‌ترين لحظات افراد راه پيدا كرد. مهمترين ويژگي چت اين است كه جهان را در معرض يك گفتگوي همه جانبه قرار مي دهد و اين گفتگو از دل كارناوال بيرون مي آيد كه منجر به شكل‌گيري رمان از نوع چندصدايي‌اش مي شود. پولي‌فوني يا چند آوايي اصطلاحي است كه در موسيقي به كار مي رود. ملودي راستاي افقي يا خطي موسيقي محسوب مي شود و هارموني راستاي عمودي‌اش. دقيقا در نقطه‌ي برخورد و تصادم اين دو گفتگو شكل مي گيرد. نظام چت را مي توان نوعي كارناواليسم دانست، زيرا كارناوال از ديد باختين اين است كه زبان و جهان‌بيني حاكم را به مضحكه مي گيرد و تلاش براي واقع‌بيني و بررسي قضايا از ديدگاه متفاوت را دارد. در كارناوال است كه چندصدايي مطرح مي شود. طبقات اجتماعي واژگون مي شود و همچون نمايش بالماسكه هر كس پنهان در نقابي صورت و شكل خود را حذف مي كند و ديگران را به گفتگويي آزاد فرا مي خواند. در نتيجه اين گفتگو به قول باختين دنياي خنده است. چيزي كه باختين خود در كتاب آثار رابله و فرهنگ مردمي در سده‌هاي ميانه و رنسان در پي اثبات آن بود. وي در فصل نخست اين كتاب با نام رابله و تاريخ خنده، به اين جمله‌ي الكساندر هرتسن اشاره مي كند: «كاري جذاب‌تر از نگارش تاريخ خنده نيست.» به قول باختين بعد از رنسانس بود كه طنز و هجو جايگاه واقعي خود را يافت. نمونه‌‌هاي اين خنده و كارناوال را به وضوح در نمايش سياه‌بازي و روحوضي خودمان ديده‌ايم يا جشني كه هر ساله بعد از روزه‌ي چهل روزه‌ي كه به آن انابت گفته مي شود برپا مي شود. در اين جشن يك هفته‌اي جمله سياستمداران و مقامات رسمي را به مسخره و انتقاد مي گيرد يا مراسم عيد پاك كه هر ساله در نخستين يكشنبه سال برپا مي شود. اما چت يك كارناوال جهاني، همه‌گير و مدرن است. در كارناوال چت احتياج به ماسك زدن و پوشيدن لباس‌‌هاي رنگارنگ نيست زيرا مهم‌ترين ويژگي اين كارناوال غياب مولف است. مولفي كه از قرن نوزده به بعد سر و شكلي پررنگ تر پيدا كرده بود و نام زرينش همواره جلوتر از اثرش در حال حركت بود اينك در اين كارناوال جهاني به مرگ خودش تن در داده است و به متن بازگشته است. در نظام چت همچون كارناوال هر چه مقتدر، سخت و سفت يا جدي است واژگون مي شود اما چيزي كه كارناوال چت را با كارناوالهاي ديگر متمايز مي كند غياب مولف است كه در كارناوال چت حاكم است زيرا باختين به واسطه‌ي نظام انديشگاني‌اش كه متاثر از ذهن و زبان روسي است به فربه كردن كذايي مولف در غالب چهره‌هاي رنگارنگ شركت‌كننده در كارناوال اهميت مي دهد. اما در كارناوال چت با حذف كامل مولف اين شكل پولي فوني و چندصدايي آزادانه‌تر و بدون حضور قيم‌مآبانه خود شكلي انفجاري تر و معترض‌تر دارد. ويژگي ديگر اين نوع كارناوال تكيه بر كلمه در رسيدن به نهايت ايجاز است. چيزي كه نه تنها در كارناوال هاي گذشته وجود نداشت بلكه حتي اين هجو كردن و به نقد كشيدن با زياده‌گويي مترادف مي گشت.

در چت كلمه در نهايت اختصار خود چه از نظر محتوا و چه از نظر شكل قرار دارد. جنس گفتگو در چت را مي توان به جنس عادت‌هاي رفتاري يك جامعه تعميم داد. حتي به شكل يأس يك جامعه، زيرا چت اصلاً يك نظام زباني است نظامي كه برخلاف نظام زباني فردينان دوسوسور –زبان‌شناس سوئيسي- دال‌هايي الزاماً براي رسيدن براي رسيدن به مدلول نيست.  در نظام چت نظام دال‌ها بسيار محدود است اما سرريز مدلول‌ها بسيار گسترده و اين نشات گرفته از يك ايجاز و خلاصه‌گويي مدرن است. با نظام چت انسان دوباره به لوگوس بازگشته به كلمه، كلمه‌اي در عصر كلاسيك بسيار مقدس بوده است تا حدي كه خداوند تنها خود را به وسيله كلمه به انسان معرفي كرده است. خداوند در قرآن است كه به قلم و آنچه نوشته مي شود قسم مي خورد. در ابتداي انجيل يوحنا هم مي خوانيم: « كه در ابتدا كلمه بود و كلمه نزد خدا بود و خدا كلمه بود.»

و مهمترين وجه كلمه پوشيدگي است. عنصري كه خداوند به وسيله آن پوشيدگي اختيار مي كند. در نظام چت هم چيزي كه بيشتر ايجاد علاقه مي كند اين پنهان شدن در پشت واژه است كه معناي فرديت شخصي را عقب و عقب‌تر مي‌اندازد. در واقع كلمه همان ماسكي است كه در كارناوال‌هاي كلاسيك بر چهره‌ي افراد مي بينيم و اين كاركرد كلمه ما را از شكل ظاهري احوال‌پرسي كردن‌هاي معمولي وارد يك فضاي بينامتني بين انسان‌ها مي كند كه مي تواند سرآغازي براي انسان‌شناسي مدرن باشد.

با اين حساب حال مي توان با جرئت اذعان كرد كه نظام چت همچون همه‌ي كارناوال‌ها يك متن است. با مولفين مرده‌ي بيشمار، بازي دال‌هاي فراواني است كه هرگز به مفهومي واحد نمي‌رسد زيرا چندصدايي و گفتگو جزء لاينفك آن است.

بايد منتظر ماند و ديد كه دنياي كارناوالي چت با همه‌ي شكل‌هاي ظاهري ناهنجارش چه تاثيري بر ذهن و زبان رمان آينده خواهد داشت تاثيري كه نه تنها بر رمان كه بر شكل زبان و ذهن جامعه هم تسرّي پيدا خواهد كرد.

                  (( ارتش نوستالژياي فرم گرايي توتاليتاريسم))